“Τα χέρια που τραγουδούν!”
Συμπερίληψη στην πράξη: μια εμπνευσμένη συνάντηση του Γυμνασίου Μυγδονίας ΔΔΕ Δυτικής Θεσσαλονίκης με το σχολείο του Benevento IC Bosco Lucarelli
Ένας από τους βασικούς πυλώνες του έργου Erasmus+ KA122-SCH «Το σχολείο δείχνει το δρόμο: ΕΥ ΖΗΝ ως EU citiZEN!» που υλοποιεί το Γυμνάσιο Μυγδονίας είναι η συμπερίληψη — όχι ως θεωρητική έννοια, αλλά ως καθημερινή εκπαιδευτική πρακτική που καλλιεργεί τον σεβασμό, την ενσυναίσθηση και την ουσιαστική επικοινωνία. Στο πλαίσιο αυτό, υπήρξε μια εξαιρετικά ευτυχής συγκυρία: η επαφή και συνεργασία μας με το σχολείο της πόλης Benevento της Ιταλίας. Νιώθουμε πραγματικά μεγάλη ευγνωμοσύνη, καθώς η σχολική μας κοινότητα είχε την ευκαιρία να γνωρίσει από κοντά μια τόσο αξιόλογη, καινοτόμα και βαθιά ανθρωποκεντρική εκπαιδευτική δράση.
Κατά τη διάρκεια της υποδοχής της ιταλικής Erasmus+ Group Mobility στο σχολείο μας, υλοποιήθηκαν ποικίλες δραστηριότητες γνωριμίας, συνεργασίας και δημιουργικής έκφρασης. Ωστόσο, μία από τις πιο εμβληματικές στιγμές αυτής της συνάντησης ήταν η συνέντευξη που πραγματοποίησαν οι μαθητές της ομάδας Erasmus με την υπεύθυνη της ιταλικής κινητικότητας, κα. Nadia Travaglione και τις μαθήτριές της μέλη της χορωδίας.
Η κα. Travaglione, καθηγήτρια ιταλικής γλώσσας, παρουσίασε ένα εξαιρετικό παράδειγμα συμπεριληπτικής εκπαίδευσης: τη δημιουργία μιας χορωδίας στη νοηματική γλώσσα, με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Τα χέρια που τραγουδούν». Οι μαθητές μας ετοίμασαν συνεργατικά τις ερωτήσεις και παρουσία μαθητών και από τα δύο σχολεία, στη σχολική μας βιβλιοθήκη, δόθηκε η συνέντευξη, μια μοναδική ευκαιρία να γνωρίσουμε σε βάθος τη φιλοσοφία, τους στόχους και την παιδαγωγική αξία αυτής της πρωτοβουλίας.
Όπως η ίδια η κα. Travaglione εξήγησε, τα κίνητρα για τη δημιουργία αυτής της δράσης ήταν διπλά: αφενός, «να αποκαλυφθεί ένας ολόκληρος κόσμος και να καταρριφθούν τα εμπόδια απέναντι στον κόσμο των κωφών», και αφετέρου, «να αξιοποιηθεί η νοηματική γλώσσα και μέσα στο σχολείο, ώστε να προσελκύεται η προσοχή των μαθητών και να αναδεικνύονται διαφορετικές οπτικές». Η ίδια τόνισε ότι «ο κόσμος των κωφών είναι διαφορετικός, αλλά ταυτόχρονα πολύ κοντά σε όλους εμάς», ενώ με τη νοηματική «δίνεται μορφή στον ήχο», επιτρέποντας ακόμη και σε όσους δεν μπορούν να τον ακούσουν να τον «βιώσουν».
Ο βασικός στόχος της δράσης είναι σαφής και βαθιά ανθρωπιστικός:
«να καταρριφθούν τα επικοινωνιακά εμπόδια και να δημιουργηθεί μια ουσιαστική σχέση με την κοινότητα των κωφών».
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη μεταφορά του συναισθήματος που φέρει η μουσική, ώστε να μπορεί αυτό να γίνει αντιληπτό και από άτομα με προβλήματα ακοής. Όπως επισημάνθηκε, οι μαθητές συμμετέχουν τόσο σε απογευματινά εργαστήρια — όπου μεταφράζονται τραγούδια στη νοηματική — όσο και μέσα στην τάξη, όπου η διδασκαλία συνοδεύεται από στοιχεία της νοηματικής γλώσσας. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την ενίσχυση της προσοχής, αλλά και τη δημιουργία ενός πιο ελκυστικού μαθησιακού περιβάλλοντος.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε το γεγονός ότι η νοηματική γλώσσα αντιμετωπίζεται ως πλήρης γλώσσα με δική της γραμματική. Η εκμάθησή της, όπως τόνισε η κυρία Travaglione, «βοηθά τους μαθητές να βελτιώσουν τον τρόπο έκφρασής τους», ενώ συνδέεται δημιουργικά και με τη διδασκαλία άλλων γλωσσών.
Σε ερώτηση σχετικά με τη συμμετοχή μαθητών με αναπηρία, διευκρινίστηκε ότι στο συγκεκριμένο σχολείο δεν υπάρχουν μαθητές με προβλήματα ακοής, γεγονός που καθιστά τη δράση ακόμη πιο σημαντική: οι μαθητές μαθαίνουν τη νοηματική όχι από ανάγκη, αλλά από επιλογή, ως μέσο προσέγγισης ενός άλλου κόσμου. Με τις παραστάσεις που οργανώνουν, δίνεται η δυνατότητα στα άτομα με προβλήματα ακοής να συμμετέχουν σε μια εμπειρία που διαφορετικά δεν θα τους ήταν προσβάσιμη. Η προβολή ενδεικτικού βίντεο και η ταυτόχρονη νοηματική ερμηνεία από την εκπαιδευτικό και μία μαθήτριά της ενθουσίασε τους παρόντες στην εκδήλωση!
Η ίδια η εκπαιδευτικός μοιράστηκε και την προσωπική της διαδρομή:
«Από μικρή ήμουν περίεργη για αυτόν τον διαφορετικό κόσμο… και μεγαλώνοντας θέλησα να τον μελετήσω». Τόνισε, επίσης, ότι η εκμάθηση της νοηματικής απαιτεί χρόνο, μελέτη και επαφή με την κοινότητα, καθώς κάθε νοηματική γλώσσα φέρει τα στοιχεία της αντίστοιχης εθνικής κουλτούρας.
Στο τελευταίο μέρος της συνέντευξης, δύο μαθήτριες της ιταλικής ομάδας, μέλη της χορωδίας, μοιράστηκαν τη δική τους εμπειρία. Όπως χαρακτηριστικά ανέφεραν: «Χρειάζεται πάθος, όχι μόνο ταλέντο… και είναι όμορφο γιατί μπορείς να επικοινωνήσεις χωρίς λόγια».
Η συνάντηση αυτή δεν αποτέλεσε απλώς μια ανταλλαγή πληροφοριών. Υπήρξε μια βαθιά εκπαιδευτική και πολιτισμική εμπειρία, που ανέδειξε τη δύναμη της εκπαίδευσης να γεφυρώνει κόσμους, να καλλιεργεί αξίες και να μεταμορφώνει τη σχολική πράξη. Η συνέντευξη αυτή ανέδειξε με σαφήνεια ότι η εκπαίδευση μπορεί να υπερβεί τα όρια της συμβατικής διδασκαλίας και να μετατραπεί σε ένα ισχυρό εργαλείο συμπερίληψης, επικοινωνίας και βαθύτερης κατανόησης του «άλλου».
Για το Γυμνάσιο Μυγδονίας, η εμπειρία αυτή επιβεβαιώνει με τον πιο ουσιαστικό τρόπο ότι η συμπερίληψη δεν είναι στόχος μακρινός, αλλά μια καθημερινή δυνατότητα, όταν η εκπαίδευση εμπνέεται από δημιουργικότητα, συνεργασία και αγάπη για τον άνθρωπο. Χωρίς αμφιβολία, μια Erasmus στιγμή που άφησε βαθύ αποτύπωμα σε όλους μας — και μια ισχυρή υπενθύμιση ότι η εκπαίδευση έχει φωνή… ακόμη και με τα χέρια που «τραγουδούν»!
#gymnasiomygdonias #eroerasmus #erasmuscitizen #ΕυΖηνEUcitiZEN #erasmusquake #iky #ΣυνεχίζουμεErasmus #ErasmusPlusIKY #ErasmusPlusGreece #ErasmusPlus
Η συνέντευξη με την Ιταλίδα εκπαιδευτικό κα. Nadia Travaglione
Ερώτηση: Ποιο ήταν το κίνητρό σας, για να ξεκινήσετε κάτι τέτοιο στο σχολείο;
Απάντηση: Το κίνητρό μου δεν ήταν ένα, αλλά δύο. Θα έλεγα ότι είναι δύο οι βασικές μου επιδιώξεις. Η πρώτη είναι να ανοίξουμε έναν κόσμο, να καταρρίψουμε τα εμπόδια που υπάρχουν απέναντι στον κόσμο των κωφών και να πλησιάσουμε μια διαφορετική πραγματικότητα, η οποία όμως μπορεί να μας φέρει πιο κοντά. Η δεύτερη είναι να χρησιμοποιήσουμε τη νοηματική γλώσσα και στο σχολικό πλαίσιο, γιατί αυτό μας επιτρέπει να δημιουργούμε και να κατανοούμε εντυπώσεις οπτικές από μια άλλη πραγματικότητα, αλλά και να προσελκύουμε την προσοχή των μαθητών κατά τη διάρκεια του μαθήματος. Ο κόσμος των κωφών είναι ιδιαίτερος, διαφορετικός, αλλά ταυτόχρονα πολύ κοντά σε εμάς. Η μουσική — που είναι ο τομέας που επέλεξα — μας επιτρέπει να δώσουμε μορφή στον ήχο. Έναν ήχο που δεν φτάνει στους κωφούς, αλλά στον οποίο εμείς δίνουμε μορφή, ώστε να μπορέσει να φτάσει και σε αυτούς.
Ερώτηση: Ποιος είναι ο στόχος αυτής της δράσης;
Απάντηση: Η δράση αυτή ξεκίνησε πριν από μερικά χρόνια και στόχο έχει να προσεγγίσουμε τον κόσμο των κωφών, να καταρρίψουμε τα επικοινωνιακά εμπόδια και να δημιουργήσουμε μια ουσιαστική σχέση μαζί τους. Κυρίως, θέλουμε να τους δώσουμε τη δυνατότητα να αντιληφθούν τη συναισθηματική κατάσταση που μπορεί να μεταδώσει ένα τραγούδι — κάτι που εμείς οι ακούοντες βιώνουμε φυσικά, αλλά για εκείνους είναι πιο δύσκολο. Με αυτόν τον τρόπο προσπαθούμε να άρουμε αυτά τα εμπόδια.
Ερώτηση: Συμμετέχουν όλοι οι μαθητές σε αυτή τη δράση;
Απάντηση: Οι μαθητές που συμμετέχουν επιλέγονται, αλλά και επιλέγουν οι ίδιοι να μάθουν τη νοηματική γλώσσα. Υπάρχουν μαθητές που συμμετέχουν σε απογευματινά προγράμματα, όπου μεταφράζουμε τραγούδια στη νοηματική. Παράλληλα, κατά τη διάρκεια των πρωινών μαθημάτων, ολόκληρη η τάξη παρακολουθεί, καθώς εγώ συνοδεύω το μάθημά μου με τη χρήση της νοηματικής γλώσσας. Αυτό βοηθά σημαντικά στη συγκέντρωση και την προσοχή των μαθητών μου.
Ερώτηση: Πώς βοηθά αυτή η δραστηριότητα τους μαθητές;
Απάντηση: Βοηθά πολύ τους μαθητές μου. Για τους ακούοντες μαθητές, είναι ουσιαστικά και ένα μάθημα γραμματικής, γιατί η νοηματική είναι γλώσσα — όχι απλώς ένας τρόπος επικοινωνίας — και έχει τη δική της γραμματική που πρέπει να μελετηθεί. Συχνά, σε συνδυασμό με την ιταλική γραμματική, ή και με άλλες γλώσσες, βοηθά τους μαθητές να βελτιώσουν τον τρόπο έκφρασής τους.
Ερώτηση: Αποτελεί η αναπηρία προϋπόθεση συμμετοχής στη δράση;
Απάντηση: Όχι, καθόλου. Στο σχολείο μας δεν έχουμε μαθητές με προβλήματα ακοής. Οι μαθητές μαθαίνουν τη νοηματική γλώσσα, για να μπορέσουν να προσεγγίσουν τον κόσμο των κωφών. Όταν πραγματοποιούμε μουσικές παραστάσεις, τα άτομα με προβλήματα ακοής μπορούν να παρακολουθήσουν και να βιώσουν τα συναισθήματα που η μουσική προσφέρει σε εμάς — και, μέσω της νοηματικής, και σε εκείνους.
Ερώτηση: Οι μαθητές απολαμβάνουν αυτή την εμπειρία;
Απάντηση: Ναι. Έχουμε εδώ δύο μαθήτριες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα, και πιστεύω ότι είναι χαρούμενες που συμμετέχουν. Η ομάδα είναι πολυάριθμη, αν και πρόκειται για μια διαδικασία μάθησης που απαιτεί ιδιαίτερη προσπάθεια. Είναι ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα που εντάσσεται στο πλαίσιο καλλιέργειας δεξιοτήτων των μαθητών μας.
Ερώτηση: Γιατί επιλέξατε να ασχοληθείτε με αυτό;
Απάντηση: Από μικρή ήμουν περίεργη για αυτόν τον διαφορετικό κόσμο, για αυτή τη διαφορετική μορφή αντίληψης. Μεγαλώνοντας, θέλησα να τη μελετήσω και να αποκτήσω αυτή τη δεξιότητα.
Ερώτηση: Είναι εύκολο να μάθει κανείς τη νοηματική γλώσσα;
Απάντηση: Θα έλεγα ότι είναι και εύκολο και δύσκολο. Είναι μια γλώσσα, όπως όλες οι γλώσσες, και απαιτεί μελέτη, χρόνο και επαφή με την κουλτούρα της κοινότητας των κωφών. Γιατί πρόκειται για μια ξεχωριστή κουλτούρα. Επιπλέον, κάθε νοηματική γλώσσα είναι διαφορετική — για παράδειγμα, η ελληνική νοηματική διαφέρει από την ιταλική. Κάθε μία φέρει μέσα της την αντίστοιχη πολιτισμική ταυτότητα. Για να τη μάθει κανείς ουσιαστικά, χρειάζεται επαφή με την κοινότητα.
Ερώτηση προς τις μαθήτριες: Σας άρεσε αυτή η εμπειρία; Αποκομίσατε κάτι σημαντικό;
Απάντηση (μαθήτρια): Νομίζω ότι χρειάζεται πάθος, όχι μόνο ταλέντο και τεχνική. Είναι κάτι όμορφο, γιατί μπορείς να «μιλήσεις» χωρίς λόγια.
