Αμέσως μετά το πέρας των εξετάσεων, μετά το τελευταίο μάθημα η ολοκαίνουργια ομάδα των Erasmus citizen μαθητών μας συναντήθηκε πού αλλού; Στη σχολική μας βιβλιοθήκη!
Το πλαίσιο εργασίας μας: η προετοιμασία για την κινητικότητα στο Collège Paul Valéry στη Βαλάνς της Γαλλίας τον ερχόμενο Οκτώβριο!
Η συνάντηση ξεκίνησε με δραστηριότητες ιδεοκαταιγίδας και ενίσχυσης της συνοχής της ομάδας, με την αξιοποίηση του ψηφιακού εργαλείου Mentimeter. Οι μαθητές και οι μαθήτριες κλήθηκαν αρχικά να αποτυπώσουν τα συναισθήματά τους για τη συμμετοχή τους στο Erasmus. Το συνεργατικό συννεφόλεξο που δημιουργήθηκε ανέδειξε λέξεις όπως χαρούμενη, ευγνώμων, υπέροχα ανυπόμονη, ενθουσιασμένη, ανυπόμονος, αποτυπώνοντας με αυθεντικό τρόπο τη θετική διάθεση, την προσμονή και τη χαρά της νέας ομάδας.
Στη συνέχεια, με τεχνικές galloping και voting, οι μαθητές κατέθεσαν τις ιδέες τους σχετικά με το τελικό προϊόν που θα μπορούσε να παραγάγει η ομάδα στο πλαίσιο της κινητικότητας. Οι απαντήσεις ανέδειξαν έντονο ενδιαφέρον για την παρουσίαση της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς, των παραδόσεων, της παραδοσιακής φορεσιάς, των γεύσεων, των εθίμων και της καθημερινής ζωής του τόπου μας. Ιδιαίτερα δημοφιλής αναδείχθηκε η ιδέα μιας Greek night, μέσα από την οποία οι μαθητές θα παρουσιάσουν στους Γάλλους συνομηλίκους τους ελληνικούς χορούς, παραδοσιακά φαγητά και στοιχεία του πολιτισμού μας. Παράλληλα, εκφράστηκε η επιθυμία για τη δημιουργία βίντεο ή παρουσίασης που θα συγκρίνει τους δύο πολιτισμούς, ανοίγοντας έναν γόνιμο διάλογο ανάμεσα στην ελληνική και τη γαλλική μαθητική κοινότητα.
Τα αποτελέσματα της ψηφιακής αυτής διερεύνησης αποτέλεσαν ένα πρώτο ουσιαστικό βήμα συνδιαμόρφωσης του περιεχομένου της κινητικότητας. Οι ιδέες που συγκέντρωσαν τη μεγαλύτερη προτίμηση θα αξιοποιηθούν στη συνέχεια, τόσο κατά την προετοιμασία της κινητικότητας όσο και κατά την υλοποίησή της στη Γαλλία, αλλά και στις δράσεις διάχυσης μετά την επιστροφή της ομάδας στο σχολείο.
Στην ερώτηση τι θέλω να αποκομίσω από την κινητικότητα, οι μαθητές μας έδωσαν προτεραιότητα στην επικοινωνία με τους μαθητές του Γαλλικού σχολείου!
Στο δεύτερο μέρος της συνάντησης, οι μαθητές ανέλαβαν να δημιουργήσουν την αυτοπαρουσίασή τους με τη χρήση του συνεργατικού εργαλείου Padlet.
Σε ένα ειδικά διαμορφωμένο ψηφιακό περιβάλλον, συζητήθηκε η σημασία του avatar ως ψηφιακής ταυτότητας και ως τρόπου δημιουργικής αυτοέκφρασης. Στόχος είναι το Padlet να λειτουργήσει ως ένας κοινός χώρος γνωριμίας, όπου αρχικά θα παρουσιαστούν οι Έλληνες μαθητές και στη συνέχεια θα προστεθούν οι μαθητές και οι μαθήτριες του γαλλικού σχολείου, ενισχύοντας έτσι την επικοινωνία πριν από τη φυσική συνάντηση των δύο ομάδων.
Παράλληλα, οι μαθητές ξεναγήθηκαν στο ψηφιακό σπίτι της δράσης μας, τη σελίδα του προγράμματος στην eclass. Εκεί θα έχουν τη δυνατότητα να βρίσκουν συγκεντρωμένες τις περιγραφές των δραστηριοτήτων, πολύτιμες οδηγίες, χρήσιμους συνδέσμους, αναρτήσεις έργων, καθώς και ψηφιακούς χώρους αλληλεπίδρασης και συνεργασίας. Η eclass λειτουργεί ως οργανωμένος κόμβος ενημέρωσης, καθοδήγησης και δημιουργικής συμμετοχής, υποστηρίζοντας συστηματικά όλα τα στάδια της μαθητικής κινητικότητας: την προετοιμασία, την υλοποίηση και τις δράσεις μετά την επιστροφή.
Το τρίτο μέρος της εργασίας επικεντρώθηκε στον χωρισμό των μαθητών σε τρεις επιμέρους ομάδες, καθεμία από τις οποίες ανέλαβε έναν βασικό πυλώνα του έργου.
Οι ομάδες ξεκίνησαν να προετοιμάζουν ερωτήσεις για συνεντεύξεις που θα πραγματοποιηθούν σε πραγματικό χρόνο με τους Γάλλους μαθητές κατά τη διάρκεια της κινητικότητας. Με τον τρόπο αυτό, οι μαθητές εισάγονται σταδιακά στον ρόλο του «δημοσιογράφου-ερευνητή», ο οποίος παρατηρεί, ρωτά, συλλέγει στοιχεία, καταγράφει εμπειρίες και στη συνέχεια τις μεταφέρει στη σχολική κοινότητα του Γυμνασίου Μυγδονίας.
Ιδιαίτερη σημαντική ήταν η δημιουργική αξιοποίηση του κινητού τηλεφώνου κατά τη διάρκεια της συνάντησης. Σε ένα σαφώς οριοθετημένο παιδαγωγικό πλαίσιο, το κινητό δεν λειτούργησε ως μέσο απόσπασης της προσοχής, αλλά ως εργαλείο συμμετοχής, αλληλεπίδρασης, συνεργασίας και παραγωγής περιεχομένου. Η εμπειρία αυτή ανέδειξε ότι, όταν εντάσσεται με παιδαγωγικό σχεδιασμό στη σχολική ζωή, η τεχνολογία μπορεί να ενισχύσει τη φωνή των μαθητών και να μετατρέψει τη μάθηση σε μια πιο ενεργή και βιωματική διαδικασία.
Η πρώτη αυτή συνάντηση έκλεισε σε κλίμα ενθουσιασμού, συνεργασίας και δημιουργικής προσμονής. Με χειροκρότημα, χαμόγελα και την υπόσχεση ότι η κινητικότητα στη Γαλλία θα αποτελέσει μια αξέχαστη εμπειρία για όλους, η νέα ομάδα έκανε το πρώτο της ουσιαστικό βήμα στο ταξίδι του Erasmus – The French Edition.
Η προπαρασκευαστική επίσκεψη στην πόλη Valence της Γαλλίας αποτέλεσε ένα ουσιαστικό και καθοριστικό βήμα για την οργάνωση της επικείμενης μαθητικής κινητικότητας και την προετοιμασία της συνεργασίας μας με το CollègePaul Valéry.
Στο πλαίσιο ενός ευρωπαϊκού σχεδίου, η επιτυχής υλοποίηση μιας κινητικότητας δεν ξεκινά τη στιγμή της αναχώρησης της μαθητικής ομάδας, αλλά πολύ νωρίτερα: από τον προσεκτικό σχεδιασμό, τη διερεύνηση των συνθηκών φιλοξενίας, τη γνωριμία με τον τόπο υποδοχής και τη διαμόρφωση ενός ασφαλούς, παιδαγωγικά τεκμηριωμένου και συνεργατικού πλαισίου δράσης.
Η προπαρασκευαστική επίσκεψη λειτούργησε, επομένως, ως αναγκαίο στάδιο προλείανσης όλων των επιμέρους φάσεων της κινητικότητας. Μας έδωσε τη δυνατότητα να γνωρίσουμε από κοντά την πόλη στην οποία θα κινηθεί η μαθητική ομάδα, να εξετάσουμε τις πρακτικές παραμέτρους της διαμονής και της εστίασης, να χαρτογραφήσουμε χώρους επίσκεψης με εκπαιδευτικό ενδιαφέρον και να αξιολογήσουμε τις συνθήκες μέσα στις οποίες θα αναπτυχθεί η μαθησιακή εμπειρία.
Παράλληλα, οι συμμετέχοντες εκπαιδευτικοί εργάστηκαν συστηματικά πάνω στον παιδαγωγικόσχεδιασμό της κινητικότητας. Κατέγραψαν τους βασικούς εκπαιδευτικούςστόχους στους οποίους θα εστιάσει το project και προετοίμασαν τις προτάσεις που θα συζητηθούν συνεργατικά με τον Γάλλο coordinator και την εκπαιδευτική ομάδα του σχολείου υποδοχής.
Με τον τρόπο αυτό, η προπαρασκευαστική επίσκεψη δεν περιορίστηκε σε έναν οργανωτικό έλεγχο των πρακτικών λεπτομερειών. Αντίθετα, αποτέλεσε μια γόνιμη διαδικασία παιδαγωγικού προγραμματισμού βάσει των αξόνων του έργου μας, στρατηγικού σχεδιασμού και ενίσχυσης της ποιότητας της μελλοντικής συνεργασίας.
Παράλληλα, στο πλαίσιο της προπαρασκευαστικής διαδικασίας, οι Έλληνες εκπαιδευτικοί διερεύνησαν και τη δυνατότητα πραγματοποίησης μίας ημερήσιας εκπαιδευτικής επίσκεψης, σε συνεργασία με τους μαθητές και τους εκπαιδευτικούς του γαλλικού σχολείου, στις πόλεις Lyon και Grenoble. Ιδιαίτερα για την πόλη της Lyon, πραγματοποιήθηκε προκαταρκτική έρευνα ως προς τους πιθανούς χώρους επίσκεψης, την παιδαγωγική τους αξιοποίηση και τη σύνδεσή τους με τους εκπαιδευτικούς στόχους του project. Η διερεύνηση αυτή εντάχθηκε στον ευρύτερο σχεδιασμό της κινητικότητας, με στόχο οι εξωτερικές εκπαιδευτικές δράσεις να μην έχουν απλώς περιηγητικό χαρακτήρα, αλλά να λειτουργήσουν ως οργανικά ενταγμένες μαθησιακές εμπειρίες, συνδεδεμένες με το περιεχόμενο, τις δεξιότητες και τις αξίες που επιδιώκει να καλλιεργήσει το ευρωπαϊκό μας σχέδιο.
Η εμπειρία της προπαρασκευαστικής ανέδειξε για ακόμη μία φορά ότι κάθε επιτυχημένη ευρωπαϊκή κινητικότητα θεμελιώνεται στην προετοιμασία, στη συνεργασία, στην αμοιβαία κατανόηση και στη συνειδητήσύνδεση των εκπαιδευτικών στόχων με τον τόπο, τους ανθρώπους και το σχολικό περιβάλλον που θα υποδεχθεί τους μαθητές μας.
To be continued – Part B: Η συνεργασία μας με το Collège Paul Valéry.
Την Παρασκευή 8 Μαΐου 2026, στο Αμφιθέατρο των ΕΠΑΛ & ΕΚ Ευόσμου, η Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Δυτικής Θεσσαλονίκης διοργάνωσε μια σημαντική εκδήλωση αφιερωμένη στην Ημέρα της Ευρώπης και στην ανάδειξη της συμβολής των ευρωπαϊκών προγραμμάτων Erasmus στην εκπαίδευση. Το Γυμνάσιο Μυγδονίας είχε την ιδιαίτερη χαρά και τιμή να συμμετάσχει ενεργά στη διοργάνωση, τόσο με παρουσία μαθήτριάς του στη Στρογγυλή Τράπεζα μαθητών και μαθητριών για τις εμπειρίες από τα Ευρωπαϊκά Προγράμματα, όσο και με παρουσίαση της Erasmus πορείας του σχολείου στο κοινό της εκδήλωσης.
Η παρουσίαση του σχολείου μας είχε τίτλο «Οι Erasmus “Μεταμορφώσεις” & το “Ἐρῶ Erasmus”» και πραγματοποιήθηκε από πέντε μαθήτριες της δωδεκαμελούς ομάδας του φετινού προγράμματος Erasmus. Ο τίτλος δεν επιλέχθηκε τυχαία. Αποτύπωνε με ακρίβεια τη φιλοσοφία με την οποία το Γυμνάσιο Μυγδονίας προσεγγίζει τα ευρωπαϊκά προγράμματα: όχι ως αποσπασματικές δράσεις, αλλά ως μια συνεχή διαδικασία παιδαγωγικής, πολιτισμικής και σχολικής μεταμόρφωσης.
Στο κέντρο της παρουσίασης βρέθηκε η ιδέα ότι το Erasmus μπορεί να λειτουργήσει ως δύναμη ανανέωσης της σχολικής ζωής. Η αφήγηση ξεκίνησε συμβολικά από μια φράση της Beverly Cleary: “If you don’t see the book you want on the shelf, write it.” Από αυτή τη φράση γεννήθηκε η δική μας Erasmus εκδοχή: «If you don’t have the school you want, then fight for it.» Έτσι, ο Erasmus καθηγητής και ο Erasmus μαθητής αποφάσισαν να αλλάξουν το σχολείο τους. Και πράγματι, το άλλαξαν. Γιατί στο Γυμνάσιο Μυγδονίας πιστεύουμε ότι το σχολείο πάντα έχει κάτι να κερδίσει όταν ανοίγεται στην Ευρώπη, στη συνεργασία και στη δημιουργία.
Η παρουσίαση αξιοποίησε ακόμη και τη γλώσσα της αρχαίας τραγωδίας, μέσα από εικόνες από Erasmus παράσταση των «Χοηφόρων» του Αισχύλου, θέτοντας το ερώτημα: “How can we escape Education’s Death Valley?” Η απάντηση δόθηκε με σαφήνεια: με δράση. Το Erasmus, ως βιωματική παιδαγωγική πράξη, έρχεται να βγάλει το σχολείο από την αδράνεια, να ενεργοποιήσει μαθητές και εκπαιδευτικούς και να δώσει νέο νόημα στη σχολική καθημερινότητα.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην πορεία των ευρωπαϊκών προγραμμάτων που υλοποίησε το Γυμνάσιο Μυγδονίας όλα αυτά τα χρόνια: από τα ΚΑ1 επιμορφωτικά σχέδια με άξονες το CLIL, τις ΤΠΕ, την αφήγηση και την παρουσίαση, μέχρι τα μεγάλα ΚΑ2 έργα για την αρχαία ελληνική γραμματεία, την τέχνη και τη λογοτεχνία, το δημιουργικό Erasmus Quake και το φετινό Erasmus Citizen, με κεντρικό σύνθημα: «Το σχολείο δείχνει τον δρόμο: ΕΥ ΖΗΝ ως EU citiZEN.»
Ένας από τους σημαντικότερους άξονες της παρουσίασης ήταν η ανάδειξη του Erasmus ως ενός «πρωτεϊκού» σχολικού προγράμματος. Όπως ο αρχαίος Πρωτέας είχε τη δύναμη να μεταμορφώνεται, έτσι και το Erasmus μεταμορφώνεται μέσα σε κάθε σχολική μονάδα, προσαρμόζεται στις ανάγκες της και υπηρετεί τους ιδιαίτερους παιδαγωγικούς της στόχους. Στο Γυμνάσιο Μυγδονίας, αυτή η μεταμορφωτική δύναμη εστιάζει αμφίδρομα: στον εκπαιδευτικό και στον μαθητή. Ο εκπαιδευτικός βελτιώνει τις προσωπικές και διδακτικές του δεξιότητες, ανανεώνει το μάθημά του και αποκτά νέα οπτική. Ο μαθητής, από την άλλη, δημιουργεί το δικό του προσωπικό «αποθετήριο κατορθωμάτων», μια Erasmus bank εμπειριών, δεξιοτήτων και επιτευγμάτων.
Κορυφαίο σημείο της παρουσίασης αποτέλεσε η αναφορά στο θαυμαστό τρίδυμο του Γυμνασίου Μυγδονίας: μαθητής – καθηγητής – γονέας. Για εμάς, τα Erasmus προγράμματα δεν αφορούν μόνο μια μικρή ομάδα μαθητών και εκπαιδευτικών. Αφορούν ολόκληρη τη σχολική κοινότητα. Ο μαθητής βρίσκεται στο επίκεντρο, ο εκπαιδευτικός τον καθοδηγεί, ο γονέας τον στηρίζει, και το Erasmus λειτουργεί ως συνδετικός κρίκος που ενώνει το σχολείο με τη γονεϊκή κοινότητα, τις εκπαιδευτικές δομές, τη διοίκηση και την τοπική κοινωνία.
Η συμβολή των γονέων παρουσιάστηκε ως ιδιαίτερο κεφάλαιο της Erasmus κουλτούρας του σχολείου μας. Οι γονείς του φετινού Erasmus οργάνωσαν γιορτές υποδοχής, γωνιές δώρων, photo booth, τραπέζια με καρτελάκια, γωνιά συνεντεύξεων, χειροποίητο μικρόφωνο, διακόσμηση με μπαλόνια, θεματική εστίαση στην ελιά, ακόμη και DJ γωνιά. Η παρουσία τους ανέδειξε με τον πιο ζωντανό τρόπο ότι τα Erasmus προγράμματα είναι υπόθεση συλλογική: σχολείου, οικογένειας και τοπικής κοινωνίας.
Το Erasmus αποτύπωμα του Γυμνασίου Μυγδονίας παρουσιάστηκε ως αποτύπωμα ορατό και άυλο. Είναι ορατό στους τοίχους του σχολείου, στις αφίσες, στα λογότυπα, στις περιβαλλοντικές καμπάνιες, στις σχολικές δημιουργίες, στα web magazines, στα infographics, στις θεατρικές παραστάσεις, στις ταινίες και στις δράσεις διάχυσης. Είναι όμως και άυλο, γιατί αποτυπώνεται κυρίως στους μαθητές: στα παιδιά που «ξεφοβήθηκαν», που ονειρεύτηκαν, που δημιούργησαν, που αγάπησαν περισσότερο το σχολείο τους.
Οι μαθήτριες παρουσίασαν με συγκίνηση και υπερηφάνεια πώς, μέσα από τα Erasmus προγράμματα, οι μαθητές έγιναν καλλιτέχνες, δημοσιογράφοι, παρουσιαστές σε webinars, ξεναγοί σχολικής πινακοθήκης, δημιουργοί ταινιών και ενεργοί φορείς διάχυσης. Έγιναν μαθητές που δεν περιορίζονται στο θρανίο, αλλά αναλαμβάνουν ρόλους, ευθύνες, πρωτοβουλίες και δημιουργούν το δικό τους ευρωπαϊκό αποτύπωμα.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στο ολιστικό Erasmus αποτύπωμα στη σχολική κοινότητα: στη δημιουργία λογοτύπων μέσα από ψηφοφορίες, στις περιβαλλοντικές καμπάνιες, στον ευπρεπισμό του σχολικού χώρου, στη συλλογική προετοιμασία για την υποδοχή ευρωπαϊκών αποστολών, στις δράσεις όπου συμμετέχει όχι μόνο η Erasmus ομάδα, αλλά ολόκληρο το σχολείο. Γιατί, όπως τονίστηκε, το Erasmus είναι από όλους για όλους.
Η παρουσίαση κορυφώθηκε με την αναφορά στη μεγάλη κατάκτηση του Γυμνασίου Μυγδονίας: την Erasmus Διαπίστευση. Μετά από χρόνια μαθητικών κινητικοτήτων, επιμορφώσεων εκπαιδευτικών, διεθνικών συνεργασιών, θεατρικών και κινηματογραφικών παραγωγών, eTwinning διακρίσεων και δράσεων εξωστρέφειας, το σχολείο εισέρχεται πλέον στη δική του Accreditation Era. Πρόκειται για μια νέα περίοδο οργανωμένης, σταθερής και μακρόπνοης ευρωπαϊκής παρουσίας.
Στο τέλος της παρουσίασης, οι μαθήτριες κάλεσαν το κοινό να γνωρίσει τη φετινή Erasmus περιπέτεια του σχολείου στη Λιέγη, μέσα από τη νέα ιστοσελίδα του έργου. Το σύνθημα που διέτρεχε όλη την παρουσίαση ήταν ξεκάθαρο: Ἐρῶ Erasmus. Αγαπούμε το Erasmus, γιατί αγαπούμε το σχολείο που μεταμορφώνεται, το σχολείο που δημιουργεί, το σχολείο που ανοίγεται στην Ευρώπη και στον κόσμο.
Η συμμετοχή του Γυμνασίου Μυγδονίας στην Ημέρα Ευρώπης 2026 αποτέλεσε μια σημαντική στιγμή διάχυσης, αναστοχασμού και εξωστρέφειας. Ήταν μια ευκαιρία να παρουσιαστεί όχι απλώς ένα σύνολο ευρωπαϊκών δράσεων, αλλά μια ολόκληρη παιδαγωγική φιλοσοφία: ότι το Erasmus, όταν υπηρετείται με όραμα, συνεργασία και αγάπη, μπορεί να αλλάξει τη σχολική κουλτούρα, να ενδυναμώσει τους μαθητές, να εμπνεύσει τους εκπαιδευτικούς και να ενώσει τη σχολική κοινότητα.
Και αυτή ακριβώς είναι η δική μας Erasmus αλήθεια:
Το σχολείο πάντα έχει κάτι να κερδίσει. Ο μαθητής πάντα έχει κάτι να ονειρευτεί. Ο εκπαιδευτικός πάντα έχει κάτι να δημιουργήσει. Και το Erasmus τελικά μεταμορφώνει το σχολείο!
Στην εκδήλωση της Διεύθυνσης Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Δυτικής Θεσσαλονίκης για την Ημέρα της Ευρώπης 2026, το Γυμνάσιο Μυγδονίας είχε την ευκαιρία να παρουσιάσει όχι μόνο την ευρωπαϊκή του διαδρομή, αλλά κυρίως τη βαθύτερη φιλοσοφία με την οποία αντιλαμβάνεται και υλοποιεί τα προγράμματα Erasmus+: ως μια υπόθεση που αφορά ολόκληρη τη σχολική κοινότητα.
Στο Γυμνάσιο Μυγδονίας, το Erasmus δεν λειτουργεί ως ένα πρόγραμμα περιορισμένο στην ομάδα των μετακινούμενων μαθητών και εκπαιδευτικών. Αντίθετα, διαχέεται στη σχολική καθημερινότητα, εμπλέκει μαθητές, εκπαιδευτικούς, γονείς, ομίλους, δράσεις, πρωτοβουλίες και μετατρέπεται σε έναν ζωντανό πυρήνα δημιουργίας, συνεργασίας και εξωστρέφειας.
Αυτή ακριβώς η φιλοσοφία αποτυπώθηκε με έναν ιδιαίτερα συμβολικό και καλλιτεχνικό τρόπο κατά τη διάρκεια της παρουσίασής μας: μέσα από τη σύνθεση ενός παζλ, το οποίο δημιουργήθηκε για να αναδείξει το «θαυμαστό τρίδυμο» του Γυμνασίου Μυγδονίας: μαθητής – εκπαιδευτικός – γονέας. Ένα τρίδυμο που δεν λειτουργεί αποσπασματικά, αλλά συνεργατικά, με κοινό στόχο ένα σχολείο πιο ανοιχτό, πιο δημιουργικό, πιο ευρωπαϊκό.
Το πιο συγκινητικό στοιχείο αυτής της δημιουργίας είναι ότι το παζλ δεν κατασκευάστηκε από μαθητές της επίσημης Erasmus ομάδας. Δημιουργήθηκε από μαθητές και μαθήτριες που δεν ανήκαν στην ομάδα Erasmus, αλλά προσφέρθηκαν εθελοντικά να βοηθήσουν. Με τον τρόπο αυτό απέδειξαν στην πράξη ότι το Erasmus αποτύπωμα δεν περιορίζεται σε όσους ταξιδεύουν, αλλά αγγίζει και κινητοποιεί ολόκληρο το σχολείο.
Η δημιουργία του παζλ πραγματοποιήθηκε μάλιστα σε μια ημέρα σχολικού περιπάτου. Οι μαθητές που δεν συμμετείχαν στην εκπαιδευτική μετακίνηση στα Λουτρά Λαγκαδά παρέμειναν στο σχολείο και αξιοποίησαν δημιουργικά τον χρόνο τους, μετατρέποντας την παραμονή τους σε ένα ιδιότυπο εργαστήριο χειροτεχνίας, φαντασίας και συνεργατικής μάθησης.
Υπό την καθοδήγηση της εκπαιδευτικού Μαρίας Δαγγλή, οι μαθητές αναζήτησαν τα κατάλληλα υλικά, σχεδίασαν, μέτρησαν, δοκίμασαν, συνέθεσαν και τελικά δημιούργησαν τα τέσσερα κομμάτια του παζλ. Η διαδικασία αυτή δεν ήταν απλώς μια καλλιτεχνική κατασκευή. Ήταν μια μικρή βιωματική άσκηση δημιουργικότητας, όπου η φαντασία συνάντησε τη γεωμετρία, η τέχνη συνδέθηκε με τα μαθηματικά και η σχολική πράξη απέκτησε έναν έντονα συνεργατικό χαρακτήρα.
Στη δράση συμμετείχαν μαθητές του σχολικού ομίλου «Το μάθημα αλλιώς», μία μαθήτρια της ομάδας Erasmus, καθώς και μαθητές που δραστηριοποιούνται στην περιβαλλοντική καμπάνια «Η καθαριότητα αλλιώς». Έτσι, το παζλ έγινε κάτι περισσότερο από ένα αντικείμενο παρουσίασης. Έγινε απόδειξη ότι οι διαφορετικές δράσεις του σχολείου μπορούν να συνομιλούν μεταξύ τους, να αλληλοτροφοδοτούνται και να υπηρετούν μια κοινή παιδαγωγική κατεύθυνση.
Όταν το παζλ συντέθηκε ενώπιον του κοινού της εκδήλωσης, το μήνυμά του ήταν σαφές: το Erasmus στο Γυμνάσιο Μυγδονίας είναι συλλογική υπόθεση. Είναι η δύναμη που ενώνει τον μαθητή που ονειρεύεται, τον εκπαιδευτικό που εμπνέει, τον γονέα που στηρίζει και τη σχολική κοινότητα που δημιουργεί.
Με αυτή τη μικρή αλλά τόσο ουσιαστική δράση, οι μαθητές απέδειξαν ότι η ευρωπαϊκή διάσταση του σχολείου δεν βρίσκεται μόνο στα ταξίδια και στις κινητικότητες. Βρίσκεται και στις καθημερινές πράξεις συμμετοχής, στην εθελοντική προσφορά, στις δημιουργικές πρωτοβουλίες, στα χέρια των παιδιών που κατασκευάζουν, συνθέτουν και δίνουν μορφή σε μια ιδέα.
Γιατί στο Γυμνάσιο Μυγδονίας το Erasmus είναι πράγματι από όλους για όλους.
Και το παζλ αυτό υπήρξε μια όμορφη, χειροποίητη και βαθιά συμβολική υπενθύμιση ότι η σχολική κοινότητα, όταν συνεργάζεται, μπορεί να μετατρέψει ακόμη και μια απλή κατασκευή σε μήνυμα παιδείας, εξωστρέφειας και ευρωπαϊκής ταυτότητας.
Whether you are looking for group support or team-building exercises, our guided outdoor retreats offer a unique environment for growth and discovery. Disconnect from daily distractions and reconnect with what truly matters in a supportive, natural setting.
Experience the power of one-on-one coaching combined with the clarity of nature. Walk-and-talk sessions are designed to get you moving physically and mentally, breaking through creative blocks and finding new perspectives on your career journey.
80%
Improved Management
Reported Feeling More Fulfilled The vast majority of my clients experience a significant increase in daily satisfaction within the first three months.
73%
Increased Productivity
Achieved A Career Pivot Whether securing a promotion or changing industries, we help you map out the actionable steps to get there.
83%
Improved Life Quality
Improved Work-Life Harmony Learn practical tools to balance your professional ambitions with your personal well-being and health.
New Book
Not Another Life-Balance Guide
Discover actionable strategies to build true resilience in the face of modern career challenges and personal transitions.
Real stories from professionals who have transformed their lives and careers through our coaching programs.
“Sarah has completely changed my perspective on my career trajectory. Before we started working together, I felt completely stuck in a job that was draining my energy. Now, I have a clear roadmap and the confidence to pursue a role that actually aligns with my values. Highly recommended!”
Maria Rodriguez
Marketing Director
“As a small business owner, I was struggling with burnout and decision fatigue. The coaching sessions provided a safe space to untangle my thoughts and prioritize what actually matters. Sarah’s approach is both practical and deeply empathetic. I’ve seen a noticeable improvement in both my business revenue and personal happiness.”
Steve C
Marketing Director
“Working with Eliza was the exact catalyst I needed to step into a larger leadership role. I used to second-guess every decision and suffered from major imposter syndrome. Eliza helped me identify my core strengths and develop an authentic leadership style. I finally feel equipped to lead my team with conviction.”
Dave
Senior Project Manager
“I came to Eliza during a major career transition, feeling completely overwhelmed by trying to balance a demanding job and my personal life. She didn’t just give me generic advice; she helped me build actionable boundaries and redefine what success actually looks like for me. My daily stress levels have plummeted.”
Justin Smith
Store Owner
“After a decade in the same industry, I felt incredibly unfulfilled but terrified to make a change. Eliza’s insightful questions and structured exercises helped me uncover passions I had ignored for years. I am now confidently pivoting into a completely new field, and I owe that clarity entirely to her coaching.”
Συμπερίληψη στην πράξη: μια εμπνευσμένη συνάντηση του Γυμνασίου Μυγδονίας ΔΔΕ Δυτικής Θεσσαλονίκης με το σχολείο του Benevento IC Bosco Lucarelli
Ένας από τους βασικούς πυλώνες του έργου Erasmus+ KA122-SCH «Το σχολείο δείχνει το δρόμο: ΕΥ ΖΗΝ ως EU citiZEN!» που υλοποιεί το Γυμνάσιο Μυγδονίας είναι η συμπερίληψη — όχι ως θεωρητική έννοια, αλλά ως καθημερινή εκπαιδευτική πρακτική που καλλιεργεί τον σεβασμό, την ενσυναίσθηση και την ουσιαστική επικοινωνία. Στο πλαίσιο αυτό, υπήρξε μια εξαιρετικά ευτυχής συγκυρία: η επαφή και συνεργασία μας με το σχολείο της πόλης Benevento της Ιταλίας. Νιώθουμε πραγματικά μεγάλη ευγνωμοσύνη, καθώς η σχολική μας κοινότητα είχε την ευκαιρία να γνωρίσει από κοντά μια τόσο αξιόλογη, καινοτόμα και βαθιά ανθρωποκεντρική εκπαιδευτική δράση.
Κατά τη διάρκεια της υποδοχής της ιταλικής Erasmus+ Group Mobility στο σχολείο μας, υλοποιήθηκαν ποικίλες δραστηριότητες γνωριμίας, συνεργασίας και δημιουργικής έκφρασης. Ωστόσο, μία από τις πιο εμβληματικές στιγμές αυτής της συνάντησης ήταν η συνέντευξη που πραγματοποίησαν οι μαθητές της ομάδας Erasmus με την υπεύθυνη της ιταλικής κινητικότητας, κα. Nadia Travaglione και τις μαθήτριές της μέλη της χορωδίας.
Η κα. Travaglione, καθηγήτρια ιταλικής γλώσσας, παρουσίασε ένα εξαιρετικό παράδειγμα συμπεριληπτικής εκπαίδευσης: τη δημιουργία μιας χορωδίας στη νοηματική γλώσσα, με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Τα χέρια που τραγουδούν». Οι μαθητές μας ετοίμασαν συνεργατικά τις ερωτήσεις και παρουσία μαθητών και από τα δύο σχολεία, στη σχολική μας βιβλιοθήκη, δόθηκε η συνέντευξη, μια μοναδική ευκαιρία να γνωρίσουμε σε βάθος τη φιλοσοφία, τους στόχους και την παιδαγωγική αξία αυτής της πρωτοβουλίας.
Όπως η ίδια η κα. Travaglione εξήγησε, τα κίνητρα για τη δημιουργία αυτής της δράσης ήταν διπλά: αφενός, «να αποκαλυφθεί ένας ολόκληρος κόσμος και να καταρριφθούν τα εμπόδια απέναντι στον κόσμο των κωφών», και αφετέρου, «να αξιοποιηθεί η νοηματική γλώσσα και μέσα στο σχολείο, ώστε να προσελκύεται η προσοχή των μαθητών και να αναδεικνύονται διαφορετικές οπτικές». Η ίδια τόνισε ότι «ο κόσμος των κωφών είναι διαφορετικός, αλλά ταυτόχρονα πολύ κοντά σε όλους εμάς», ενώ με τη νοηματική «δίνεται μορφή στον ήχο», επιτρέποντας ακόμη και σε όσους δεν μπορούν να τον ακούσουν να τον «βιώσουν».
Ο βασικός στόχος της δράσης είναι σαφής και βαθιά ανθρωπιστικός: «να καταρριφθούν τα επικοινωνιακά εμπόδια και να δημιουργηθεί μια ουσιαστική σχέση με την κοινότητα των κωφών». Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη μεταφορά του συναισθήματος που φέρει η μουσική, ώστε να μπορεί αυτό να γίνει αντιληπτό και από άτομα με προβλήματα ακοής. Όπως επισημάνθηκε, οι μαθητές συμμετέχουν τόσο σε απογευματινά εργαστήρια — όπου μεταφράζονται τραγούδια στη νοηματική — όσο και μέσα στην τάξη, όπου η διδασκαλία συνοδεύεται από στοιχεία της νοηματικής γλώσσας. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την ενίσχυση της προσοχής, αλλά και τη δημιουργία ενός πιο ελκυστικού μαθησιακού περιβάλλοντος.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε το γεγονός ότι η νοηματική γλώσσα αντιμετωπίζεται ως πλήρης γλώσσα με δική της γραμματική. Η εκμάθησή της, όπως τόνισε η κυρία Travaglione, «βοηθά τους μαθητές να βελτιώσουν τον τρόπο έκφρασής τους», ενώ συνδέεται δημιουργικά και με τη διδασκαλία άλλων γλωσσών.
Σε ερώτηση σχετικά με τη συμμετοχή μαθητών με αναπηρία, διευκρινίστηκε ότι στο συγκεκριμένο σχολείο δεν υπάρχουν μαθητές με προβλήματα ακοής, γεγονός που καθιστά τη δράση ακόμη πιο σημαντική: οι μαθητές μαθαίνουν τη νοηματική όχι από ανάγκη, αλλά από επιλογή, ως μέσο προσέγγισης ενός άλλου κόσμου. Με τις παραστάσεις που οργανώνουν, δίνεται η δυνατότητα στα άτομα με προβλήματα ακοής να συμμετέχουν σε μια εμπειρία που διαφορετικά δεν θα τους ήταν προσβάσιμη. Η προβολή ενδεικτικού βίντεο και η ταυτόχρονη νοηματική ερμηνεία από την εκπαιδευτικό και μία μαθήτριά της ενθουσίασε τους παρόντες στην εκδήλωση!
Η ίδια η εκπαιδευτικός μοιράστηκε και την προσωπική της διαδρομή: «Από μικρή ήμουν περίεργη για αυτόν τον διαφορετικό κόσμο… και μεγαλώνοντας θέλησα να τον μελετήσω». Τόνισε, επίσης, ότι η εκμάθηση της νοηματικής απαιτεί χρόνο, μελέτη και επαφή με την κοινότητα, καθώς κάθε νοηματική γλώσσα φέρει τα στοιχεία της αντίστοιχης εθνικής κουλτούρας.
Στο τελευταίο μέρος της συνέντευξης, δύο μαθήτριες της ιταλικής ομάδας, μέλη της χορωδίας, μοιράστηκαν τη δική τους εμπειρία. Όπως χαρακτηριστικά ανέφεραν: «Χρειάζεται πάθος, όχι μόνο ταλέντο… και είναι όμορφο γιατί μπορείς να επικοινωνήσεις χωρίς λόγια».
Η συνάντηση αυτή δεν αποτέλεσε απλώς μια ανταλλαγή πληροφοριών. Υπήρξε μια βαθιά εκπαιδευτική και πολιτισμική εμπειρία, που ανέδειξε τη δύναμη της εκπαίδευσης να γεφυρώνει κόσμους, να καλλιεργεί αξίες και να μεταμορφώνει τη σχολική πράξη. Η συνέντευξη αυτή ανέδειξε με σαφήνεια ότι η εκπαίδευση μπορεί να υπερβεί τα όρια της συμβατικής διδασκαλίας και να μετατραπεί σε ένα ισχυρό εργαλείο συμπερίληψης, επικοινωνίας και βαθύτερης κατανόησης του «άλλου».
Για το Γυμνάσιο Μυγδονίας, η εμπειρία αυτή επιβεβαιώνει με τον πιο ουσιαστικό τρόπο ότι η συμπερίληψη δεν είναι στόχος μακρινός, αλλά μια καθημερινή δυνατότητα, όταν η εκπαίδευση εμπνέεται από δημιουργικότητα, συνεργασία και αγάπη για τον άνθρωπο. Χωρίς αμφιβολία, μια Erasmus στιγμή που άφησε βαθύ αποτύπωμα σε όλους μας — και μια ισχυρή υπενθύμιση ότι η εκπαίδευση έχει φωνή… ακόμη και με τα χέρια που «τραγουδούν»!
Η συνέντευξη με την Ιταλίδα εκπαιδευτικό κα. Nadia Travaglione
Ερώτηση: Ποιο ήταν το κίνητρό σας, για να ξεκινήσετε κάτι τέτοιο στο σχολείο;
Απάντηση: Το κίνητρό μου δεν ήταν ένα, αλλά δύο. Θα έλεγα ότι είναι δύο οι βασικές μου επιδιώξεις. Η πρώτη είναι να ανοίξουμε έναν κόσμο, να καταρρίψουμε τα εμπόδια που υπάρχουν απέναντι στον κόσμο των κωφών και να πλησιάσουμε μια διαφορετική πραγματικότητα, η οποία όμως μπορεί να μας φέρει πιο κοντά. Η δεύτερη είναι να χρησιμοποιήσουμε τη νοηματική γλώσσα και στο σχολικό πλαίσιο, γιατί αυτό μας επιτρέπει να δημιουργούμε και να κατανοούμε εντυπώσεις οπτικές από μια άλλη πραγματικότητα, αλλά και να προσελκύουμε την προσοχή των μαθητών κατά τη διάρκεια του μαθήματος. Ο κόσμος των κωφών είναι ιδιαίτερος, διαφορετικός, αλλά ταυτόχρονα πολύ κοντά σε εμάς. Η μουσική — που είναι ο τομέας που επέλεξα — μας επιτρέπει να δώσουμε μορφή στον ήχο. Έναν ήχο που δεν φτάνει στους κωφούς, αλλά στον οποίο εμείς δίνουμε μορφή, ώστε να μπορέσει να φτάσει και σε αυτούς.
Ερώτηση: Ποιος είναι ο στόχος αυτής της δράσης;
Απάντηση: Η δράση αυτή ξεκίνησε πριν από μερικά χρόνια και στόχο έχει να προσεγγίσουμε τον κόσμο των κωφών, να καταρρίψουμε τα επικοινωνιακά εμπόδια και να δημιουργήσουμε μια ουσιαστική σχέση μαζί τους. Κυρίως, θέλουμε να τους δώσουμε τη δυνατότητα να αντιληφθούν τη συναισθηματική κατάσταση που μπορεί να μεταδώσει ένα τραγούδι — κάτι που εμείς οι ακούοντες βιώνουμε φυσικά, αλλά για εκείνους είναι πιο δύσκολο. Με αυτόν τον τρόπο προσπαθούμε να άρουμε αυτά τα εμπόδια.
Ερώτηση: Συμμετέχουν όλοι οι μαθητές σε αυτή τη δράση;
Απάντηση: Οι μαθητές που συμμετέχουν επιλέγονται, αλλά και επιλέγουν οι ίδιοι να μάθουν τη νοηματική γλώσσα. Υπάρχουν μαθητές που συμμετέχουν σε απογευματινά προγράμματα, όπου μεταφράζουμε τραγούδια στη νοηματική. Παράλληλα, κατά τη διάρκεια των πρωινών μαθημάτων, ολόκληρη η τάξη παρακολουθεί, καθώς εγώ συνοδεύω το μάθημά μου με τη χρήση της νοηματικής γλώσσας. Αυτό βοηθά σημαντικά στη συγκέντρωση και την προσοχή των μαθητών μου.
Ερώτηση: Πώς βοηθά αυτή η δραστηριότητα τους μαθητές;
Απάντηση: Βοηθά πολύ τους μαθητές μου. Για τους ακούοντες μαθητές, είναι ουσιαστικά και ένα μάθημα γραμματικής, γιατί η νοηματική είναι γλώσσα — όχι απλώς ένας τρόπος επικοινωνίας — και έχει τη δική της γραμματική που πρέπει να μελετηθεί. Συχνά, σε συνδυασμό με την ιταλική γραμματική, ή και με άλλες γλώσσες, βοηθά τους μαθητές να βελτιώσουν τον τρόπο έκφρασής τους.
Ερώτηση: Αποτελεί η αναπηρία προϋπόθεση συμμετοχής στη δράση;
Απάντηση: Όχι, καθόλου. Στο σχολείο μας δεν έχουμε μαθητές με προβλήματα ακοής. Οι μαθητές μαθαίνουν τη νοηματική γλώσσα, για να μπορέσουν να προσεγγίσουν τον κόσμο των κωφών. Όταν πραγματοποιούμε μουσικές παραστάσεις, τα άτομα με προβλήματα ακοής μπορούν να παρακολουθήσουν και να βιώσουν τα συναισθήματα που η μουσική προσφέρει σε εμάς — και, μέσω της νοηματικής, και σε εκείνους.
Ερώτηση: Οι μαθητές απολαμβάνουν αυτή την εμπειρία;
Απάντηση: Ναι. Έχουμε εδώ δύο μαθήτριες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα, και πιστεύω ότι είναι χαρούμενες που συμμετέχουν. Η ομάδα είναι πολυάριθμη, αν και πρόκειται για μια διαδικασία μάθησης που απαιτεί ιδιαίτερη προσπάθεια. Είναι ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα που εντάσσεται στο πλαίσιο καλλιέργειας δεξιοτήτων των μαθητών μας.
Ερώτηση: Γιατί επιλέξατε να ασχοληθείτε με αυτό;
Απάντηση: Από μικρή ήμουν περίεργη για αυτόν τον διαφορετικό κόσμο, για αυτή τη διαφορετική μορφή αντίληψης. Μεγαλώνοντας, θέλησα να τη μελετήσω και να αποκτήσω αυτή τη δεξιότητα.
Ερώτηση: Είναι εύκολο να μάθει κανείς τη νοηματική γλώσσα;
Απάντηση: Θα έλεγα ότι είναι και εύκολο και δύσκολο. Είναι μια γλώσσα, όπως όλες οι γλώσσες, και απαιτεί μελέτη, χρόνο και επαφή με την κουλτούρα της κοινότητας των κωφών. Γιατί πρόκειται για μια ξεχωριστή κουλτούρα. Επιπλέον, κάθε νοηματική γλώσσα είναι διαφορετική — για παράδειγμα, η ελληνική νοηματική διαφέρει από την ιταλική. Κάθε μία φέρει μέσα της την αντίστοιχη πολιτισμική ταυτότητα. Για να τη μάθει κανείς ουσιαστικά, χρειάζεται επαφή με την κοινότητα.
Ερώτηση προς τις μαθήτριες: Σας άρεσε αυτή η εμπειρία; Αποκομίσατε κάτι σημαντικό;
Απάντηση (μαθήτρια): Νομίζω ότι χρειάζεται πάθος, όχι μόνο ταλέντο και τεχνική. Είναι κάτι όμορφο, γιατί μπορείς να «μιλήσεις» χωρίς λόγια.
Μαθητές και εκπαιδευτικοί του Γυμνασίου Μυγδονίας μιλούν για την εμπειρία Erasmus+
Στο τρένο της επιστροφής, από τη Λιέγη προς τις Βρυξέλλες, η ατμόσφαιρα ήταν γεμάτη συναισθήματα. Οι ημέρες της κινητικότητας είχαν περάσει γρήγορα, όμως οι εμπειρίες που είχαν ήδη χαραχθεί στη μνήμη των μαθητών ήταν πολλές και έντονες. Βαλίτσες, φωτογραφίες στα κινητά, γέλια αλλά και μια γλυκιά συγκίνηση για τον αποχωρισμό! Ζητήθηκε από τους μαθητές και τους τρεις συνοδούς εκπαιδευτικούς να μοιραστούν τις σκέψεις τους για το ταξίδι που μόλις ολοκληρωνόταν.
Οι μαθητές μίλησαν αυθόρμητα για τις στιγμές που θα τους μείνουν αξέχαστες. «Από τις πιο ωραίες αναμνήσεις ήταν αυτές που κάναμε με τους συμμαθητές μας αλλά και με καινούργιους φίλους», ανέφερε ένας μαθητής. Και ένας άλλος συμπλήρωσε με ενθουσιασμό: «Περάσαμε καταπληκτικά και δημιουργήσαμε πάρα πολλές αναμνήσεις. Σας προτείνουμε πραγματικά να μπείτε κι εσείς σε αυτό το πρόγραμμα!».
Για πολλούς μαθητές, η πιο σημαντική πλευρά της εμπειρίας ήταν οι ανθρώπινες σχέσεις που δημιουργήθηκαν μέσα σε λίγες μόνο ημέρες. «Γνώρισα καινούργια παιδιά και έκανα αρκετή παρέα μαζί τους», είπε ένας μαθητής, ενώ μια μαθήτρια πρόσθεσε: «Είμαι τόσο ευγνώμων για τους ανθρώπους που γνώρισα και για τις φιλίες που δημιουργήσαμε. Ελπίζω κάποια στιγμή να τα ξαναπούμε».
Άλλοι μαθητές στάθηκαν στο πόσο μοναδική ήταν η εμπειρία της γνωριμίας με διαφορετικούς πολιτισμούς: «Ήταν μια αληθινή εμπειρία ζωής», ανέφερε ένας μαθητής. «Γνωρίσαμε καινούργια άτομα και κάναμε φίλους σε όλη την Ευρώπη, και από το Βέλγιο και από την Ιρλανδία – κάτι που δεν θα ήταν δυνατό σε άλλες συνθήκες», είπε μια άλλη μαθήτρια.
Όταν τους ζητήθηκε να ξεχωρίσουν το προσωπικό τους highlight, οι απαντήσεις ήταν πολλές και γεμάτες ενθουσιασμό. Για αρκετούς μαθητές, η πιο έντονη στιγμή ήταν το αποχαιρετιστήριο πάρτι: «Το highlight για μένα ήταν το αποχαιρετιστήριο πάρτι, γιατί εκεί βρεθήκαμε όλοι πιο κοντά». «Για μένα η καλύτερη στιγμή ήταν όταν χορεύαμε όλοι μαζί στο τέλος», είπε μια μαθήτρια.
Άλλοι θυμήθηκαν συγκεκριμένες στιγμές του ταξιδιού: «Φανταστικές δραστηριότητες – περάσαμε εκπληκτικά και για μένα το highlight ήταν η επίσκεψη στις Βρυξέλλες».
«Το πρώτο βράδυ που φιλοξενήθηκα ήταν μια αξέχαστη εμπειρία». «Το Maastricht ήταν για μένα το highlight, γιατί εκεί νιώσαμε ότι γνωριστήκαμε περισσότερο».
Ένας μαθητής αποτύπωσε με έναν ιδιαίτερα όμορφο τρόπο το νόημα αυτής της εμπειρίας: «Το Erasmus δεν είναι απλά ένα ταξίδι. Είναι ένας τρόπος οι άνθρωποι να γίνουν μια οικογένεια και οι στιγμές να γίνουν αναμνήσεις».
Άλλοι μίλησαν για τη συγκίνηση του αποχαιρετισμού: «Η πιο δυνατή στιγμή ήταν ο τελευταίος αποχαιρετισμός. Ίσως να μην ξαναδούμε κάποια από αυτά τα παιδιά, αλλά δημιουργήθηκαν πολύ δυνατά συναισθήματα».
Οι περισσότεροι μαθητές είχαν και ένα μήνυμα για όσους θα έχουν την ευκαιρία να συμμετάσχουν στο μέλλον: «Όποιος έχει την ευκαιρία να πάρει μέρος στο Erasmus, να αρπάξει την ευκαιρία, να μην την αφήσει. Δεν θα το μετανιώσει».
Από την πλευρά των εκπαιδευτικών, η εμπειρία της κινητικότητας επιβεβαίωσε τον βαθύτερο παιδαγωγικό ρόλο τέτοιων δράσεων. Όπως ανέφερε μία από τις συνοδούς καθηγήτριες: «Η κινητικότητα Erasmus νοηματοδοτεί κυριολεκτικά τη σχολική πράξη. Γιατί το σχολείο είναι επικοινωνία, είναι γνωριμία, είναι άνοιγμα σε άλλους πολιτισμούς, είναι συμπερίληψη – όλα αυτά που μπορούν να γίνουν πράξη μέσα από μια τέτοια εμπειρία».
Άλλη εκπαιδευτικός στάθηκε ιδιαίτερα σε όσα αποκόμισαν οι μαθητές: «Χαίρομαι πολύ που οι μαθητές μας ενθουσιάστηκαν με την κινητικότητα. Κατάλαβαν τα κοινά στοιχεία που μας συνδέουν με όλους τους Ευρωπαίους. Είδαν από κοντά την ευρωπαϊκή πολιτειότητα, επισκέφθηκαν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, γνώρισαν νέους ανθρώπους και έζησαν μέσα σε οικογένειες. Είναι εμπειρίες που δεν θα ξεχάσουν ποτέ».
Και τέλος, όπως ειπώθηκε συγκινητικά: «Είναι δύσκολο να βρω ένα μόνο highlight, γιατί τα highlights ήταν ατελείωτα. Νιώθω πλημμυρισμένη από συναισθήματα – ευγνωμοσύνη για το Erasmus, αγάπη για τους μαθητές μας και βαθιά εκτίμηση για την εμπιστοσύνη των οικογενειών τους».
Κάπως έτσι, μέσα στο βουητό του τρένου της επιστροφής, ολοκληρωνόταν μια κινητικότητα γεμάτη εμπειρίες, φιλίες και ανακαλύψεις. Ένα ταξίδι που δεν τελειώνει πραγματικά με την επιστροφή, γιατί οι δεσμοί που δημιουργήθηκαν και οι εμπειρίες που αποκτήθηκαν θα συνοδεύουν τους μαθητές για πολλά χρόνια.
Η εμπειρία των μαθητών Erasmus+ στο Musée de la Vie Wallonne
Μία ακόμη ξεχωριστή εμπειρία περίμενε τους μαθητές της διεθνικής ομάδας Erasmus+ κατά τη διάρκεια της κινητικότητας στη Λιέγη: η επίσκεψη στο Musée de la Vie Wallonne, το Μουσείο της Ζωής της Βαλλονίας, έναν χώρο αφιερωμένο στην κοινωνική, πολιτιστική και καθημερινή ιστορία της περιοχής.
Η επίσκεψη αυτή εντασσόταν οργανικά στο πρόγραμμα της κινητικότητας, το οποίο στόχευε να γνωρίσουν οι μαθητές την ιστορική και πολιτιστική ταυτότητα της Λιέγης και της ευρύτερης περιοχής της Βαλλονίας.
Η εμπειρία ξεκίνησε με μια ευχάριστη έκπληξη. Η ξεναγός του μουσείου υποδέχθηκε την ελληνική αποστολή μιλώντας ελληνικά, προκαλώντας αμέσως ενθουσιασμό στους μαθητές. Με ιδιαίτερη ζεστασιά μάς εξήγησε ότι έχει ασχοληθεί με την ελληνική γλώσσα και ότι κατανοεί αρκετά ελληνικά. Η μικρή αυτή στιγμή δημιούργησε από την αρχή ένα κλίμα οικειότητας και επικοινωνίας που συνόδευσε ολόκληρη την επίσκεψη.
Το ίδιο το μουσείο αποδείχθηκε ένας χώρος εξαιρετικά διαδραστικός και βιωματικός. Οι μαθητές βρέθηκαν μπροστά σε μια εντυπωσιακή σκηνογραφική παρουσίαση της ιστορίας και της καθημερινής ζωής της Βαλλονίας: αντικείμενα καθημερινής χρήσης, αρχειακό υλικό, ιστορικές αφηγήσεις, αλλά και σύγχρονες τεχνολογικές εφαρμογές συνδυάζονταν δημιουργικά, δημιουργώντας μια πολυαισθητηριακή εμπειρία.
Οι αίθουσες του μουσείου ήταν γεμάτες εικόνες, σχήματα και χρώματα, που βοηθούν τον επισκέπτη να κατανοήσει πώς διαμορφώθηκε η κοινωνική και πολιτιστική ζωή της περιοχής από τον Μεσαίωνα μέχρι τη σύγχρονη εποχή. Η αφήγηση της ξεναγού βοήθησε τους μαθητές να αντιληφθούν τη μετάβαση της Βαλλονίας μέσα στους αιώνες: από την παραδοσιακή αγροτική κοινωνία έως τη βιομηχανική ανάπτυξη και τη σύγχρονη πολιτιστική ταυτότητα της περιοχής.
Οι μαθητές εντυπωσιάστηκαν ιδιαίτερα από τον τρόπο με τον οποίο το μουσείο καταφέρνει να μετατρέψει την ιστορία σε ζωντανή εμπειρία. Η επίσκεψη δεν περιορίστηκε σε μια απλή παρατήρηση εκθεμάτων· αντίθετα, αποτέλεσε μια πραγματική εμβύθιση στον κόσμο της Βαλλονίας, όπου η ιστορία, η λαϊκή παράδοση και η καθημερινότητα των ανθρώπων παρουσιάζονταν με τρόπο άμεσο και κατανοητό.
Μια από τις πιο ζωντανές στιγμές της επίσκεψης στο μουσείο ήταν όταν οι μαθητές μπήκαν σε έναν χώρο που αναπαριστούσε μια παλιά σχολική αίθουσα. Εκεί είχαν την ευκαιρία να καθίσουν σε αυθεντικά σχολικά θρανία άλλης εποχής και να βιώσουν την ατμόσφαιρα του σχολείου όπως λειτουργούσε πριν από πολλές δεκαετίες. Τα ξύλινα καθίσματα και οι πάγκοι, το μεγάλο ξύλινο αριθμητήριο και οι παλιοί πίνακες με την κιμωλία δημιουργούσαν μια εικόνα που μετέφερε τους επισκέπτες σε μια διαφορετική εποχή της εκπαίδευσης. Ιδιαίτερα εντυπωσιακή ήταν η κατασκευή των θρανίων: ο πάγκος όπου καθόταν ο μαθητής ήταν ενσωματωμένος με το γραφείο, σχηματίζοντας ένα ενιαίο ξύλινο σύνολο, ενώ τα θρανία ήταν ενωμένα ανά δύο, ώστε οι μαθητές να κάθονται σε δυάδες. Πολλοί από τους μαθητές μας δυσκολεύτηκαν αρχικά να μπουν και να καθίσουν σε αυτά τα παλιά ξύλινα θρανία, γεγονός που προκάλεσε γέλια αλλά και μια αυθόρμητη σύγκριση με τη σύγχρονη σχολική πραγματικότητα. Η εμπειρία αυτή τους βοήθησε να αντιληφθούν βιωματικά πόσο διαφορετικές ήταν οι συνθήκες της σχολικής ζωής στο παρελθόν.
Με τη βιωματική προσέγγιση, οι μαθητές μπόρεσαν να συνειδητοποιήσουν ότι η πολιτιστική κληρονομιά δεν είναι κάτι στατικό ή μακρινό, αλλά ένας ζωντανός ιστός εμπειριών, αξιών και ιστοριών που συνδέει το παρελθόν με το παρόν.
Χωρίς αμφιβολία, μια εμπειρία που θα μείνει χαραγμένη στη μνήμη όλων.
Μια ιδιαίτερα ξεχωριστή πολιτιστική εμπειρία είχαν την ευκαιρία να ζήσουν σήμερα οι μαθητές μας: παρακολούθηση μιας αυθεντικής παράστασης παραδοσιακού κουκλοθεάτρου της Λιέγης. Η δραστηριότητα αυτή αποτέλεσε μια ζωντανή επαφή με μια βαθιά ριζωμένη λαϊκή καλλιτεχνική παράδοση της περιοχής της Βαλλονίας, που εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό στοιχείο της τοπικής πολιτιστικής ταυτότητας.
Το κουκλοθέατρο της Λιέγης αποτελεί μια τέχνη που αναπτύχθηκε ιδιαίτερα από τον 19ο αιώνα και συνδέθηκε με τις λαϊκές συνοικίες της πόλης. Οι παραστάσεις με τις ξύλινες μαριονέτες — συχνά με κεντρικό ήρωα τον δημοφιλή χαρακτήρα Tchantchès, σύμβολο της τοπικής κουλτούρας — αφηγούνται ιστορίες γεμάτες χιούμορ, περιπέτεια και κοινωνικά σχόλια, δημιουργώντας έναν ιδιαίτερο δεσμό ανάμεσα στους καλλιτέχνες και το κοινό. Η παράδοση αυτή αποτελεί σήμερα ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία της πολιτιστικής κληρονομιάς της Λιέγης και της ευρύτερης περιοχής της Βαλλονίας.
Η παράσταση πραγματοποιήθηκε σε έναν ζεστό και φιλόξενο χώρο, με μίνιμαλ αισθητική και θερμά χρώματα, που δημιουργούσαν την αίσθηση μιας μικρής θεατρικής κοινότητας. Στο κέντρο η ιδιαίτερα καλαίσθητη σκηνή του κουκλοθεάτρου, ένα σκηνικό με έντονη ιστορικότητα που μαρτυρά τη μακρά παράδοση των παραστάσεων αυτής της τέχνης.
Παρόλο που η παράσταση ήταν στα γαλλικά, οι μαθητές κατάφεραν να κατανοήσουν την εξέλιξη της ιστορίας με τη θεατρικότητα της κίνησης, τις εκφράσεις των μαριονετών και τη ζωντάνια των χαρακτήρων. Η εμπειρία έγινε ακόμη πιο συναρπαστική χάρη στον διαδραστικό χαρακτήρα της παράστασης: οι μαθητές (ιδίως οι Βέλγοι μαθητές!) αντιδρούσαν αυθόρμητα στην εξέλιξη της ιστορίας, απευθύνονταν στους ήρωες της σκηνής, σχολίαζαν τις πράξεις τους και συμμετείχαν ενεργά στη θεατρική αφήγηση.
Μετά το τέλος της παράστασης, οι μαθητές είχαν την ιδιαίτερη ευκαιρία να περάσουν πίσω από τη σκηνή (backstage) και να γνωρίσουν από κοντά τον τρόπο με τον οποίο δημιουργείται μια τέτοια παράσταση. Εκεί μπόρεσαν να δουν και να αγγίξουν τις μαριονέτες, αυθεντικά έργα λαϊκής τέχνης, σκαλισμένα στο χέρι από ξύλο και κατασκευασμένα με εντυπωσιακή λεπτομέρεια. Πολλοί εντυπωσιάστηκαν μαθαίνοντας ότι κάθε μαριονέτα μπορεί να φτάσει τα 6 έως 7 κιλά, γεγονός που απαιτεί ιδιαίτερη δεξιοτεχνία στον χειρισμό της.
Γνωρίσαμε επίσης τον άνθρωπο που αποτελεί σήμερα την ψυχή του κουκλοθεάτρου της Λιέγης, τον Anthony Ficarrotta, ο οποίος συνεχίζει μια οικογενειακή παράδοση που έμαθε από τον πατέρα του. Ο ίδιος δάνεισε τη φωνή του σε όλους τους χαρακτήρες της παράστασης, ενώ η κίνηση των μαριονετών πραγματοποιούνταν με τη συνεργασία δύο ακόμη τεχνιτών.
Οι μαθητές μας προχώρησαν σε ιδιαίτερα εύστοχες παρατηρήσεις και συγκρίσεις. Πολλοί εντόπισαν σημαντικές ομοιότητες με τη γνωστή ελληνική λαϊκή θεατρική παράδοση του Καραγκιόζη, ιδιαίτερα ως προς τον σατιρικό χαρακτήρα των ιστοριών, την έντονη συμμετοχή του κοινού και τη χρήση λαϊκών χαρακτήρων που σχολιάζουν την κοινωνική πραγματικότητα.
Η εμπειρία αυτή ανέδειξε με ιδιαίτερα ζωντανό τρόπο τον πλούτο της ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς, δείχνοντας πώς διαφορετικές λαϊκές παραδόσεις της Ευρώπης μπορούν να παρουσιάζουν απρόσμενες ομοιότητες και κοινές πολιτιστικές ρίζες.
Για τους μαθητές του προγράμματος Erasmus+ του Γυμνασίου Μυγδονίας, που εστιάζει ιδιαίτερα στη βιωματική προσέγγιση της πολιτιστικής κληρονομιάς και της ευρωπαϊκής ταυτότητας, η σημερινή εμπειρία αποτέλεσε ένα ακόμη σημαντικό βήμα κατανόησης του πώς η τέχνη, η παράδοση και η δημιουργική έκφραση μπορούν να λειτουργούν ως γέφυρες επικοινωνίας μεταξύ των λαών της Ευρώπης.
Μια ακόμη ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα εμπειρία είχαν την ευκαιρία να ζήσουν οι μαθητές της διεθνικής ομάδας Erasmus+ — μαθητές από το Βέλγιο, την Ιρλανδία και το Γυμνάσιο Μυγδονίας — κατά την επίσκεψή μας στο Archeoforum της Λιέγης, έναν μοναδικό αρχαιολογικό χώρο που βρίσκεται κυριολεκτικά κάτω από το κέντρο της πόλης.
Ένας χώρος ζωντανής ανασκαφής εν εξελίξει!
Επισκεφθήκαμε τον χώρο του αρχαίου φόρουμ, όπου οι μαθητές είχαν την ευκαιρία όχι μόνο να περιηγηθούν αλλά και να αλληλεπιδράσουν δημιουργικά με το αρχαιολογικό περιβάλλον. Τα παιδιά συνειδητοποίησαν ότι βρίσκονταν στην πραγματικότητα ακριβώς κάτω από τον χώρο όπου βρισκόταν ο ναός αφιερωμένος στον Saint Lambert, τον σημαντικό προστάτη άγιο της Λιέγης.
Δυστυχώς, από τον ναό αυτό δεν σώζεται σήμερα τίποτα. Το 1185 καταστράφηκε από φωτιά. Την επόμενη χρονιά ξεκίνησε το χτίσιμό του εκ νέου σε γοτθικό Ρυθμό. Αργότερα τον 18ο αιώνα ο ναός καταστράφηκε συθέμελα, επειδή θεωρήθηκε σύμβολο της παλαιάς εκκλησιαστικής και πολιτικής εξουσίας. Τα οικοδομικά υλικά του ναού χρησιμοποιήθηκαν σε μεγάλο βαθμό για άλλες κατασκευές της πόλης, ενώ ο χώρος παρέμεινε θαμμένος για αιώνες, μέχρι να ξεκινήσουν οι συστηματικές αρχαιολογικές ανασκαφές που αποκάλυψαν τα πολλαπλά ιστορικά στρώματα της περιοχής.
Σήμερα το Archeoforum αποτελεί έναν ζωντανό χώρο ανασκαφής, όπου η έρευνα συνεχίζεται. Για να βοηθηθούν οι επισκέπτες να κατανοήσουν καλύτερα τη διαστρωμάτωση των διαφορετικών ιστορικών περιόδων, ο χώρος είναι οργανωμένος με ένα ιδιαίτερα ευφυές σύστημα φωτεινής σήμανσης.
Οι μαθητές παρατήρησαν ότι: Κόκκινες μακρόστενες φωτεινές ενδείξεις σηματοδοτούσαν περιοχές όπου εντοπίστηκαν κατάλοιπα της ρωμαϊκής περιόδου. Σε ένα από αυτά τα σημεία είχε αποκαλυφθεί ένα ρωμαϊκό σπίτι/ villa, ιδιαίτερα εντυπωσιακό, καθώς διατηρούνταν στοιχεία από το “υπόκαυστρο“— το σύστημα θέρμανσης που χρησιμοποιούσαν οι Ρωμαίοι για να διατηρούν θερμούς τους εσωτερικούς χώρους. Η κατασκευή αυτή επέτρεπε στον ζεστό αέρα να κυκλοφορεί κάτω από το δάπεδο και μέσα στους τοίχους, προσφέροντας μια μορφή κεντρικής θέρμανσης εξαιρετικά προηγμένη για την εποχή. Βεβαίως, πρόσεξαν ότι οι ελληνικές λέξεις είναι παντού και πάντα μια ισχυρή διαχρονική παρουσία!
Πράσινη σήμανση υποδείκνυε κατάλοιπα κτισμάτων της ρωμανικής περιόδου, τα οποία συνδέονται με τη μεσαιωνική ανάπτυξη της πόλης και την εξέλιξη του θρησκευτικού και αστικού της κέντρου. ενώ η μπλε σήμανση υποδείκνυε σημεία αρχιτεκτονικών καταλοίπων γοτθικής αρχιτεκτονικής.
Οι μαθητές της ομάδας μας κατέγραψαν την εμπειρία αυτή φωτογραφικά και ερευνητικά, συγκεντρώνοντας υλικό για τις δραστηριότητες του προγράμματος. Η επαφή με έναν χώρο όπου συνυπάρχουν διαφορετικές ιστορικές εποχές — από τη ρωμαϊκή περίοδο μέχρι τον Μεσαίωνα — αποτέλεσε μια εξαιρετική ευκαιρία να κατανοήσουν πώς οι ευρωπαϊκές πόλεις διαμορφώνονται μέσα από διαδοχικά στρώματα ιστορίας.
Η επίσκεψη στο Archeoforum ανέδειξε με εντυπωσιακό τρόπο ότι η ιστορία μιας πόλης δεν βρίσκεται μόνο στα μνημεία που βλέπουμε στην επιφάνεια, αλλά συχνά κρύβεται κάτω από τα πόδια μας, περιμένοντας να αποκαλυφθεί μέσα από την αρχαιολογική έρευνα.
Για τους μαθητές της κινητικότητας Erasmus+, η εμπειρία αυτή αποτέλεσε μια ακόμη βιωματική προσέγγιση της ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς, ενισχύοντας την κατανόηση ότι η ευρωπαϊκή ταυτότητα οικοδομήθηκε μέσα από αιώνες ιστορίας, πολιτισμού και αλληλεπίδρασης μεταξύ διαφορετικών λαών.
Οι μαθητές μας, βέβαια, έκαναν μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα συζήτηση όσον αφορά τον ατελείωτο πλούτο των ευρημάτων της ελληνικής γης και τον (“όχι επαρκή“) τρόπο ανάδειξής τους στα μουσεία και τους τόπους επίσκεψης: “Εμείς τι να πρωτοδείξουμε! Είναι τόσο πολλά και τόσο σημαντικά“, σχολίασαν τα παιδιά και η συζήτηση ξεκίνησε! Food for thought και η επίσκεψη αυτή, λοιπόν!
Η διεθνική ομάδα της κινητικότητας Erasmus+ — μαθητές από το Βέλγιο, την Ιρλανδία και το Γυμνάσιο Μυγδονίας — επισκέφθηκε σήμερα ένα από τα πιο επιβλητικά και ιστορικά μνημεία της πόλης της Γάνδης: το περίφημο Κάστρο των Κόμητων της Φλάνδρας (Gravensteen). Η επίσκεψη αυτή αποτέλεσε μια βαθιά βιωματική εμπειρία, καθώς οι μαθητές περπάτησαν κυριολεκτικά μέσα στην ιστορία ενός χώρου που υπήρξε σύμβολο εξουσίας, στρατιωτικής δύναμης αλλά και μιας ιδιαίτερα σκοτεινής πλευράς της μεσαιωνικής κοινωνίας.
Η περιήγηση ξεκίνησε από την κεντρική πύλη του κάστρου, μια εντυπωσιακή οχυρωμένη είσοδο που οδηγεί στην εσωτερική αυλή. Από εκεί οι μαθητές προχώρησαν σταδιακά μέσα από διαδοχικούς χώρους, πέτρινους διαδρόμους και αίθουσες, ανεβαίνοντας σε πύργους και περπατώντας στα τείχη του κάστρου που κάποτε προστάτευαν τους άρχοντες της Φλάνδρας και επέτρεπαν τον πλήρη έλεγχο της πόλης.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκάλεσε μια αίθουσα όπου παρουσιάζονται αυθεντικά εκθέματα από τον εξοπλισμό και τον οπλισμό ενός μεσαιωνικού ιππότη. Πανοπλίες, κράνη και όπλα της εποχής επέτρεψαν στους μαθητές να αντιληφθούν πιο άμεσα τον τρόπο ζωής και την πολεμική κουλτούρα της μεσαιωνικής Ευρώπης. Για πολλά από τα παιδιά, η επαφή με αυτά τα αυθεντικά αντικείμενα αποτέλεσε μια πρωτόγνωρη εμπειρία, καθώς τους έφερε πολύ κοντά σε μια εποχή που μέχρι τότε γνώριζαν μόνο μέσα από τα βιβλία της ιστορίας και ταινίες εποχής!
Ωστόσο, η πιο έντονη και συγκλονιστική εμπειρία της επίσκεψης ήταν οι χώροι όπου το κάστρο λειτουργούσε ως φυλακή, δικαστήριο και τόπος βασανιστηρίων. Οι μαθητές έμαθαν ότι κατά τον Μεσαίωνα στο κάστρο αυτό πραγματοποιούνταν “δίκες” που χαρακτηρίζονταν από πλήρη αυθαιρεσία. Στην πραγματικότητα επρόκειτο για μια επίφαση δικαιοσύνης, μια ψευδεπίγραφη μορφή δικαστικής διαδικασίας, όπου η έννοια των ανθρώπινων δικαιωμάτων ήταν ουσιαστικά ανύπαρκτη.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της πραγματικότητας ήταν ο τρόπος με τον οποίο λειτουργούσαν οι φυλακές του κάστρου. Σε ορισμένες περιπτώσεις οι κρατούμενοι δεν οδηγούνταν σε κανονικά κελιά· αντίθετα, υπήρχαν οπές στο δάπεδο μεγάλων αιθουσών, μέσα στις οποίες κατέβαζαν τον κρατούμενο μέσα σε ένα καλάθι. Εκεί παρέμενε για ημέρες ή και εβδομάδες, σε απόλυτο σκοτάδι και απομόνωση, μέχρι να οδηγηθεί ενώπιον του δικαστηρίου…, για να καταδικαστεί ως ένοχος και να θανατωθεί βάναυσα στη συνέχεια!
Οι μαθητές άκουσαν, επίσης, για τις μεθόδους ανάκρισης και βασανισμού που χρησιμοποιούνταν για την απόσπαση ομολογιών. Σε πολλές περιπτώσεις, εάν ένας κατηγορούμενος αρνιόταν ότι είχε διαπράξει το αδίκημα, υποβαλλόταν σε βασανιστήρια μέχρι να ομολογήσει. Ακόμη όμως και όταν κάποιος ομολογούσε, η τιμωρία συνήθως ήταν η θανατική ποινή. Το σύστημα αυτό αποκάλυπτε έναν κόσμο όπου ο τοπικός άρχοντας είχε απόλυτη εξουσία πάνω στη ζωή και την αξιοπρέπεια των ανθρώπων.
Η εμπειρία αυτή προκάλεσε έντονο προβληματισμό και συζήτηση μεταξύ των μαθητών, ιδιαίτερα ανάμεσα στους Έλληνες μαθητές της αποστολής. Πολλοί από αυτούς σύγκριναν τον πολιτισμό της εποχής εκείνης στη Φλάνδρα με τον αντίστοιχο ελληνικό πολιτισμό της ίδιας περιόδου, συζητώντας για τις διαφορετικές αντιλήψεις περί δικαιοσύνης, κοινωνικής οργάνωσης και πολιτισμικών αξιών. Η σύγκριση αυτή ανέδειξε πόσο διαφορετικές μορφές μπορούσε να λάβει η έννοια της εξουσίας και της δικαιοσύνης στην Ευρώπη σε προηγούμενους αιώνες.
Η επίσκεψη στο κάστρο της Γάνδης εξελίχθηκε έτσι σε ένα ισχυρό μάθημα ιστορικής συνείδησης. Η άμεση επαφή με τους χώρους και τα τεκμήρια του παρελθόντος, βοήθησαν τοθς μαθητές μας να κατανόησουν ότι η σημερινή ευρωπαϊκή κοινωνία — που βασίζεται στο κράτος δικαίου, στον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και στη δημοκρατική δικαιοσύνη — αποτελεί το αποτέλεσμα μιας μακράς ιστορικής διαδρομής, κατά την οποία οι κοινωνίες χρειάστηκε να υπερβούν σκοτεινές περιόδους αυθαιρεσίας και βίας.
Η εμπειρία αυτή υπενθύμισε σε όλους ότι η ιστορία δεν είναι απλώς ένα παρελθόν προς μελέτη, αλλά ένα πολύτιμο εργαλείο κατανόησης του παρόντος και των αξιών που θεμελιώνουν τη σύγχρονη ευρωπαϊκή δημοκρατία.
